.

.

Οικοσελίδα

Κοινοτικό Συμβούλιο
Σύνδεσμος Αποδήμων
Ιστορική Αναδρομή
Εκδηλώσεις

Ημερολόγιο

.

Αρχαιολογικοί Θησαυροί  |   Εκκλησίες   |   Φωτογραφίες   |   Ανακοινώσεις   |  Επικοινωνία

 

 

Οι μουσικοί των Κεδάρων

Οι Κέδαρες φημίζονταν για τους πολλούς και εκλεκτούς μουσικούς που είχαν. ’νθρωποι από διάφορα μέρη της Κύπρου έρχονταν στο χωριό μας για να εξασφαλίσουν βιολιστή και λαγουτάρη για το γάμο των παιδιών τους.

Μια ξεχωριστή φυσιογνωμία ανάμεσα στους μουσικούς αυτούς ήταν ο Γιώργος Μιχαηλίδης άλλως Μάστρε Γιώρκος.  Ένας άνθρωπος πολύ χαρισματικός που έπαιζε εξ ίσου καλά  βιολί και λαγούτο.

Ο Γιώργος Μιχαηλίδης

Γιώργος Μιχαηλίδης, 1959

 
     
Εκείνο όμως που τον έκανε γνωστό σε ολόκληρη την Κύπρο ήταν η ικανότητά του να κατασκευάζει μουσικά όργανα. Ήταν αυτοδίδαχτος κι αυτό τον τιμά ιδιαίτερα. Τα λαγούτα και τα μαντολίνα που έφτιαχνε ξεχώριζαν για την κομψότητά τους, την ανθεκτικότητα και το γλυκό τους ήχο. ’νθρωποι από κάθε γωνιά του νησιού μας κατέφθαναν στο σπίτι του και τον θερμοπαρακαλούσαν να τους κατασκευάσει έναν όργανο.

Εκτός από τις ικανότητες του αυτές, ο Μάστρε - Γιώρκος ήταν και πολύ καλός σκαρπάρης. Κατασκεύαζε κάθε λογής παπούτσια, γυναικεία και ανδρικά.  Για κάποια χρονική περίοδο διατηρούσε  και καφενείο στο χωριό.


’λλοι μουσικοί του χωριού ήταν οι ακόλουθοι:

Αριστίδης Σταυρινού Παπουής - Λαγουτάρης
Παναγιώτης Αντωνίου - Λαγουτάρης
Γιώργος Δημητρίου - Λαγουτάρης

 

 

Θεόφιλος Δημητρίου

Θεόφιλος και Ευθύβουλος  Δημητρίου

Χρυσόστομος Δημητρίου Κανάρης
με το λαούτο του

       
Πάτροκλος Δημητρίου με το βιολί του Πάτροκλος και Χρυσόστομος Δημητρίου στο  αμφιθέατρο
της Σχολής Τυφλών
Ο Χρυσόστομος Δημητρίου Κανάρης χορεύει κωμικούς χορούς στο
καφενείο του κ. Φωτή. 
     


Θεόφιλος και
Ευθύβουλος  Δημητρίου

Η μουσική οικογένεια των Κεδάρων
Της Ιουλίας Παναγιώτου. Ιούλιος 2012

   

Το ανθρώπινο μυαλό, πλασμένο με θεϊκή σοφία, επιλέγει να κρατεί στη μνήμη του ευχάριστα γεγονότα, πρόσωπα, γεύσεις, μυρωδιές και ακούσματα. Οι  κάτοικοι των Κεδάρων είχαν την ευτυχία να κλειδώσουν στα αυτιά τους ήχους μελωδικούς και τραγούδια από βιολιά και λαούτα, παραμύθια και ευτράπελες ιστορίες, κωμικούς χορούς και ανέκδοτα από τη γνωστή  οικογένεια του ιεροφάντη της παραδοσιακής μας μουσικής, Δημήτρη Αρμινιώτη. Ανάμεσα στους τυχερούς είμαι κι εγώ που «χόρεψα» στις μελωδίες του παππού μου Ευθύβουλου και μαγεύτηκα από τα παραμύθια του.

Ο Δημήτρης Χατζηιωάννου Αρμινιώτης γεννήθηκε το 1865 στο χωριό Αρμίνου της Πάφου. Πατέρας  του ήταν ο Χατζηγιαννάτζιης και μητέρα του η Χατζημαρτού. Από μικρός έμαθε να παίζει βιολί από ένα βιολάρη της εποχής εκείνης. Συνέχισε να καλλιεργεί  το ταλέντο του, παίζοντας  στο βιολί του τους διάφορους σκοπούς που  άρπαζε με το μουσικό του αυτί. Το γλυκύτατό του  παίξιμο μάγευε τον κόσμο. Τόσο επιδέξιος ήταν που πολλές φορές χρησιμοποιούσε το δοξάρι του από την ανάποδη. Δε γινόταν γάμος ή λαϊκό πανηγύρι που να μην προσκληθεί ο Αρμινιώτης, ιδιαίτερα αγαπητός στα χωριά της γύρω περιοχής τόσο για τη μουσική του, όσο και για τον εύθυμο και διασκεδαστικό του χαρακτήρα, που συμπλήρωνε θαυμάσια κάθε λογής γιορτή. Μαζί του συνήθως προσκαλούσαν τον Τζιαπούρα, γνωστό ποιητάρη της εποχής, και το Φίλιππο Γαλαταρκώτη, άριστο μελωδό. Στο λαούτο τον συνόδευε συχνά ο τουρκοκύπριος Ισούφης από τη Γεροσκήπου. Το ενδιαφέρον του για τη μουσική δε σταματούσε στην παραδοσιακή, αλλά επεκτεινόταν και στη βυζαντινή μουσική  ψάλλοντας στην εκκλησία του χωριού του.

Σε νεαρή ηλικία  παντρεύτηκε μια συγχωριανή του, αλλά σύντομα χήρεψε. Ξαναπαντρεύτηκε την Αθηνά Παπανικόλα από τις Κέδαρες, όπου και μετοίκησε. Από τον πρώτο του γάμο απέκτησε ένα γιο τον Αγαθάγγελο και από το δεύτερό του γάμο άλλους πέντε γιούς,  το Φίλιππο (1900),  τον Ευθύβουλο (1902),  το Θεόφιλο (1904), τον Πάτροκλο (1911) και το Χρυσόστομο (1913).

Από νωρίς μύησε τα παιδιά του στη μουσική. Ο Ευθύβουλος  στην ηλικία των δέκα-δώδεκα χρόνων έμαθε να παίζει λαούτο από το συγχωριανό του Αριστείδη Παπουή και έγινε ο λαουτάρης  του πατέρα του. Στη συνέχεια, από τον Ευθύβουλο έμαθε λαούτο ο Φίλιππος και  ο Χρυσόστομος, ενώ ο Θεόφιλος και ο Πάτροκλος έμαθαν από τον πατέρα τους βιολί.  Το 1946 ο Αρμινιώτης πέθανε και, με εξαίρεση το γιο του Φίλιππο που  απεβίωσε αρκετά νωρίς, ο επιδέξιος βιολάρης  κατάφερε να αφήσει πίσω του τέσσερις χαρισματικούς μουσικούς, τα «Δημητρούδκια».

Η φήμη τους είχε εξαπλωθεί τόσο στα διπλανά χωριά  όσο και στην ευρύτερη περιοχή των επαρχιών  Λεμεσού και Πάφου. Έκαναν γάμους  στο  Πραιτώρι,  στην Αρμίνου, στη Σαλαμιού, στα Μέσανα, στο ’ρσος, στο Πισσούρι, στη Νατά, στη Γεροσκήπου, στις Πλάτρες, στο Φοινί,  στα Καμινάρια, στο Μιλικούρι ακόμα στη Μύρτου. Συμμετείχαν μάλιστα και σε τουρκοκυπριακούς γάμους στα γειτονικά χωριά ’ης Γιάννης και ’ης Νικόλας. Όταν γινόταν γάμος σε γειτονικό χωριό πήγαιναν από την Παρασκευή για να παίζουν στα καλέσματα και σταματούσαν την Τρίτη όταν τέλειωνε ο γάμος. Στο  δικό μας χωριό ο ήχος της μελωδικής τους μουσικής πλανιόταν στην ατμόσφαιρα συχνά, αφού είχαν την καλή διάθεση να παίζουν μουσική σπάζοντας τη μονοτονία της καθημερινότητας.

Ο μεγαλύτερος από τους λαουτάρηδες, ο Ευθύβουλος παντρεύτηκε την Ιουλία Χατζηγρηγόρη από τις Κέδαρες και απέκτησαν επτά παιδιά. Τα πρώτα τρία πέθαναν σε βρεφική και παιδική ηλικία ενώ επέζησαν η Ισμήνη, η Μαρίνα, η Ελλάδα και ο Δημήτρης. Παρηγοριά στον πόνο  από το χαμό των παιδιών του στάθηκε το λαούτο του, αχώριστος σύντροφός του , ξεκούρασή του από τον καθημερινό κάματο της γεωργικής ζωής.

Θυμάμαι τον παππού μου  Ευθύβουλο να γυρνάει κατακουρασμένος από τις γεωργικές του ασχολίες και αφού πάρει μια ανάσα, με ευλάβεια να κατεβάζει από τον τοίχο το λαούτο,  να ξεκουμπώνει τη γκρίζα υφασμάτινη θήκη που του είχε ράψει η γιαγιά, να παίρνει στα χοντρά και ροζιασμένα του δάχτυλα το φτερό του αετού και να αρχίζει να παίζει την «Αίγια την Κότσινη»,  τον «Αραπιέν της Καντήλας», το «Κοζάρ Μαρς», την «Ίσια», τους «Αντικριστούς Γυναικείους και Αντρικούς». Οι παλαιότεροι θυμούνται τον Ευθύβουλο τα καλοκαιρινά βράδια να παίζει το λαούτο του στη βεράντα του ανωγείου, τους συγγενείς και γείτονες να μαζεύονται για να ακούσουν τη μουσική και τα κορίτσια να χορεύουν και να τραγουδούν στο φως του φεγγαριού. Παρόλο που το λαούτο είναι συνοδευτικό όργανο, ο Ευθύβουλος μπορούσε να το παίζει με τέτοιο τρόπο ώστε να παίρνει το ρόλο του βιολιού. Για τη σπάνια αυτή του δεξιοτεχνία στους δίσκους του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος με τίτλο «Κύπρος-Δημοτική Μουσική, 1988», χαρακτηρίζεται ως πριμαδόρος του λαούτου  καθώς παίζει τη μελωδία του τραγουδιού ενώ ταυτόχρονα αυτοσυνοδεύεται με ισοκρατήματα κυρίως της τονικής. Και εκεί που σταματούσε η μαγεία της μουσικής άρχιζε η μαγεία των παραμυθιών. Ο παππούς Ευθύβουλος είχε το χάρισμα να διηγείται με μεγάλη μαεστρία παραμύθια. Με τη δύναμη του λόγου του ζωντάνευε την «Τζιτρομιλού», το «Σπανό τζιαι τους σαράντα δράκους» και ένα σωρό άλλα παραμύθια με κακούς βεζίρηδες, όμορφες βασιλοπούλες, πονηρούς αλουπούς, και έξυπνα ποντίκια. Με τα παραμύθια του μεγάλωσαν τα παιδιά και τα εγγόνια του αλλά και οι χωριανοί, οι οποίοι πολλές φορές, όταν βρίσκονταν στο καφενείο, του ζητούσαν να τους πει παραμύθι. Αυτός τρίβοντας το μουστάκι άρχιζε ... Και  όπως κάθε παραμύθι- όσο όμορφο κι αν είναι- κάποτε τελειώνει, έτσι και  η ζωή του Ευθύβουλου έσβησε τον Αύγουστο του 1983.

Ο Θεόφιλος, ο βιολάρης που συνήθως έπαιζε μαζί με τον Ευθύβουλο, παντρεύτηκε την Ευγενία Νεοφύτου Μουζούρη από τα Μέσανα και μαζί απέκτησαν τέσσερα παιδιά, το Λεόντιο, τον Τάκη,  τον Αρτέμη  και την Πέπα. Ο Θεόφιλος για πολλά χρόνια διατηρούσε ελιόμυλο πάνω από την κεντρική βρύση της πλατείας και έφτιαξε εργαστήριο κατασκευής τούβλων στο Κιδάσι. Διατηρούσε ακόμη καφενείο και κουρείο στο χωριό.

Εκεί μαζεύονταν οι χωριανοί του για να ξαποστάσουν, για να βρεθούν με τους συγχωριανούς τους, να ακουμπήσουν τις σκέψεις και τις αγωνίες τους. Αφουγκραζόμενος  τους κτύπους της καρδιάς τους, ο Θεόφιλος ήξερε πότε και πώς να τους χωρατέψει ώστε να δημιουργήσει μια ευχάριστη ατμόσφαιρα και να απαλύνει τον πόνο, τη φτώχια, τις δυσκολίες της εποχής. Συνήθιζε ακόμη να διηγείται πολλά ανέκδοτα από την ανήσυχη και περιπετειώδη ζωή του. Μια από τις περιπέτειες του ήταν  και η συμμετοχή του στα Οκτωβριανά του 1931. Και όταν η διάθεση ανέβαινε έπιανε το βιολί του και άρχιζε να παίζει παλιά κομμάτια που είχε μάθει από τον πατέρα του, κομμάτια για το στόλισμα της νύφης,  για το γαμπρό, το ρέσι, το κρεβάτι κ.ά. Ήταν εξαίσιος στο παίξιμο παλιών ταξιμιών  και  συχνά  η μουσική τον συνέπαιρνε με αποτέλεσμα οι σκοποί του να έχουν πολύ μεγάλη διάρκεια. Ο κύκλος της ζωής του έκλεισε ομαλά στις 17 Ιανουαρίου 1984, ανήμερα της γιορτής του αγίου Αντωνίου, πολιούχου Αγίου του χωριού, τον οποίο τιμούσε ιδιαίτερα κάνοντας τη γιορτή του.

Ο δεύτερος βιολάρης, ο Πάτροκλος παντρεύτηκε τη Σαλώμη Χριστοδούλου από τα Μέσανα και απέκτησαν μαζί το Γλαύκο, το Δημήτρη,  την Ειρήνη, τη Χρυστάλλα, την Έλισσα και το Φίλιππο. Πέρα από την καλλιέργεια της γης με την οποία όλοι ασχολούνταν την εποχή εκείνη για να μπορούν να ζήσουν την οικογένειά τους, ασκούσε και το επάγγελμα του τσαγκάρη. Διατηρούσε  μικρό εργαστήριο αρχικά στο σπίτι του και αργότερα απέναντι από το σπίτι του αδελφού του Ευθύβουλου.

Στο μικρό τσαγκάρικο ο ήχος του σφυριού που χτυπούσε τις πρόκες μπερδευόταν με τον ήχο των «μοντέρνων» τραγουδιών της εποχής που έφτανε από το ραδιόφωνο του καφενείου. Τότε το μουσικό αυτί του Πάτροκλου τον παρακινούσε να αφήσει τη δουλειά και να πάρει το βιολί του προσπαθώντας να παίξει τις μελωδίες που άκουγε. Εκτός βέβαια  από σπουδαίος αυτοδίδακτος οργανοπαίκτης, ήταν και δεινός τραγουδιστής. Τραγουδούσε κομμάτια με υψηλές απαιτήσεις, όπως τους αμανέδες, και έλεγε με ένα ιδιαίτερο και μοναδικό τρόπο όπως καταγράφηκε στους δίσκους  του  Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, το τραγούδι του Διγενή. Για τον Πάτροκλο το  βιολί του ήταν ο πιο πιστός του φίλος, αυτός που τον καταλάβαινε και τον παρηγορούσε σε κάθε δύσκολη στιγμή. Όπως έλεγε ο ίδιος, αν δεν είχε το βιολί του, δεν θα άντεχε τον πόνο από το χαμό του γιου του  Φίλιππου και αργότερα της γυναίκας του.

Το μικρότερο παιδί της οικογένειας, ο  Χρυσόστομος  παντρεύτηκε την Αγάθη Πολυβίου από τις Κέδαρες και απέκτησαν μαζί τη Μαρία, τον Πολύβιο και το Δημήτρη. Περισσότερο γνωστός ήταν ως Κανάρης επειδή τραγουδούσε και χόρευε ένα κωμικό σκοπό που είχε ως ήρωά του ένα γάτο που τον έλεγαν Κανάρη.

Από την ηλικία των έντεκα χρονών άρχισε να παίζει λαούτο να χορεύει και να τραγουδά. Ήταν όπως και ο Θεόφιλος χωρατατζής. Με τις μιμητικές του κινήσεις και  τις γκριμάτσες του διασκέδαζε τον κόσμο. Περισσότερο γέλιο σκορπούσε όταν χόρευε το σκωπτικό χορό του Νικολή. Τότε στερέωνε στη μέση του ένα κομμάτι εφημερίδας,  το οποίο οι υπόλοιποι προσπαθούσαν ν’ ανάψουν κρατώντας αναμμένο κερί. Αυτός, χορεύοντας  με επιδέξιες κινήσεις, έσβηνε τη φωτιά και ο κόσμος το διασκέδαζε. Οι λιγοστοί χωριανοί θυμούνται με χαρά ένα ευτράπελο γεγονός που έγινε μια Καθαρή Δευτέρα. Ο Χρυσόστομος φόρεσε στα μπροστινά πόδια του γαϊδάρου του  ένα παντελόνι και το γυρνούσε μέσα στο χωριό σκορπώντας  γέλιο και διασκέδαση.

Έφυγαν και οι τέσσερις αφήνοντας πίσω τους μόνο γλυκές αναμνήσεις. Πότε με τη μουσική τους συνόδευαν τα ευχάριστα γεγονότα του χωριού, πότε με τα αστεία και τα παραμύθια τους ομόρφαιναν τη μονοτονία της καθημερινότητας. Το μουσικό τους ταλέντο κληρονομιά από τον πατέρα τους έκανε το χωριό τους γνωστό σε όλη την Κύπρο, αλλά και στο εξωτερικό. Έκαναν ηχογραφήσεις στο ΡΙΚ και παρουσιάστηκαν παλαιότερα στην τηλεόραση. Ο Πάτροκλος και ο Χρυσόστομος την περίοδο 1990-91 με πρόσκληση του καθηγητή Φυσικής Αγωγής  κ. Αλέκου Ιακωβίδη συμμετείχαν σε εκδηλώσεις του Xορευτικού Oμίλου της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Κύπρου. Βοήθησαν τους φοιτητές - μελλοντικούς δασκάλους να γνωρίσουν τη μουσική και χορευτική  παράδοση του τόπου μας, δίνοντάς τους πολλές πληροφορίες και περνώντας αρκετό χρόνο μαζί τους. Οι συμβουλές τους για τον τρόπο που χορεύονταν κάποιοι χοροί ήταν σημαντικές και αποτέλεσαν μέρος ερευνητικής εργασίας που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Εθνογραφικά, Αφιέρωμα στην Κύπρο, Τόμος 14, 2009».Έλαβαν μέρος σε παραστάσεις που έγιναν το Μάιο του 1990 στη Σχολή Τυφλών στη Λευκωσία  και την ίδια χρονιά στο αρχαίο θέατρο Κουρίου.  Στη συνέχεια το καλοκαίρι συνόδευσαν το Χορευτικό Όμιλο στο Ναύπλιο σε εορταστικό τριήμερο (31/8 - 2/9/1990),  που ήταν αφιερωμένο στην Κύπρο. Φωτογραφίες τους βρίσκονται στο σπίτι της Κύπρου στο Ναύπλιο.  Μουσικά κομμάτια του Ευθύβουλου και του Πάτροκλου βρίσκονται στους  δίσκους της κασετίνας «Κύπρος - Δημοτική Μουσική» του Πελοποννησιακού Λαογραφικού  Ιδρύματος.

Με την κοίμησή τους θάφτηκε ένας τεράστιος πολιτισμικός πλούτος. Δυστυχώς δεν κληροδότησαν την τέχνη τους σε κανένα από τα παιδιά τους και ό,τι διατηρήθηκε από ηχογραφήσεις και γραπτές πηγές είναι μόνο ψήγματα του θησαυρού τους.

Ιουλία Παναγιώτου, Εκπαιδευτικός

 

Πηγές:

Ανωγειανάκης, Γ., (1988),  Εξώφυλλα των L.P. δίσκων στο «Κύπρος  - Δημοτική Μουσική», Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα

Βιολάρη, Γ. Π., «Ευθύβουλος Δημητρίου, ο Μάγος του Κυπριακού λαγούτου». Εφημ. Φιλελεύθερος, 26/1/1984

Βιολάρη, Γ. Π, «Θεόφιλος Δημητρίου». Εφημ. Φιλελεύθερος, 15/2/1984

Γιαλλουρίδης, Γ. κ.ά., (2009), «Ο Τοπικός  Χορός   της  Κύπρου στην Παιδαγωγική Ακαδημία Κύπρου (ΠΑΚ) κατά την περίοδο 1978 - 1993».  Μέρος Β΄, Εθνογραφικά, τόμος 14,  σ.σ. 89 - 103

Ιακωβίδης, Α., 2009 «Ο Τοπικός  Χορός   της  Κύπρου στην Παιδαγωγική Ακαδημία Κύπρου (ΠΑΚ) κατά την περίοδο 1978 - 1993».  Μέρος Α΄, Εθνογραφικά, τόμος 14, σ.σ. 82 - 88

Ρασβανή,  Λ.,  «Δημήτρης ο Αρμινιώτης». Εφημ. Ελευθερία, 24/8/1967.

Πληροφορίες από τους αείμνηστους  Πάτροκλο και Χρυσόστομο Δημητρίου και από χωριανούς σε εξόρμηση που έκαναν οι φοιτητές της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Κύπρου  κατά τα έτη  1990 - 91.

Πληροφορίες από τα παιδιά τους και άλλους συγγενείς.

 

Επισκέψεις ...:::

stat tracker for tumblr

©  Κέδαρες / Kedares